Liyakat denildiğinde çoğumuzun aklına ilk olarak bir işi en iyi yapan, alanında bilgili ve tecrübeli insan gelir.
Elbette bunlar önemlidir. Ancak liyakati yalnızca mesleki bilgiye, bireysel beceriye veya teknik yeterliliğe indirgemek, kavramın önemli bir bölümünü gözden kaçırmaktır.
Çünkü liyakat, aynı zamanda iletişim kurabilmek, insan yönetebilmek, iş bölümü yapabilmek, sorumluluk alabilmek ve bir takım oluşturabilmektir.
Bir insan kendi işinde çok başarılı olabilir. Fakat insanlarla iletişim kuramıyorsa, farklı düşüncelere tahammül edemiyorsa, ekip arkadaşlarına güvenmiyorsa ve ortak hedef doğrultusunda insanları bir araya getiremiyorsa iyi bir yönetici midir?
Bence değildir.
Çünkü iyi bir çalışan olmakla iyi bir yönetici olmak aynı şey değildir.
İnsan psikolojisinde önemli bir gerçek var: İnsanlar yalnızca kendilerini bilen, başarılı veya güçlü gördükleri kişileri değil, kendilerini değerli hissettiren, dinleyen ve güven veren kişileri de takip ederler.
Bir yönetici düşünün…
Ekibindeki herkesin fikrini dinliyor. Başarıyı paylaşırken ekibini öne çıkarıyor, hata yapıldığında suçlu aramak yerine çözüm arıyor.
Bir başka yönetici ise her kararı kendisi vermek istiyor. Farklı fikirleri tehdit olarak görüyor, eleştiriyi kişisel saldırı kabul ediyor.
İkisi de işini biliyor olabilir. Ancak ortaya çıkaracakları kurumsal başarı aynı olmayacaktır.
Çünkü birinci yönetici güven oluştururken, diğeri zamanla sessizliğe ve çekingenliğe neden olur.
Psikolojide buna ilişkin önemli bir kavram var: Psikolojik güvenlik.
İnsanların fikirlerini açıklarken, soru sorarken veya hata yaptıklarında küçük düşürülme korkusu yaşamamaları…
Bir kurumda bu ortam yoksa insanlar zamanla fikir üretmekten vazgeçer. Herkes sorumluluk almaktan kaçınır. Toplantılarda sessizlik hâkim olur, ancak toplantı sonrasında konuşulanlar artar.
İşte liyakatin iletişim ve yönetim boyutu tam da burada başlar.
Her başarılı oyuncu iyi teknik direktör değildir!
Futboldan basit bir örnek verelim.
Çok iyi futbol oynamış bir futbolcunun mutlaka iyi bir teknik direktör olacağını söyleyebilir miyiz?
Hayır.
Çünkü futbolculuk bireysel yetenek, oyun bilgisi ve saha içi performans gerektirirken teknik direktörlük bunların yanında insan yönetimi, iletişim, strateji, görev dağılımı ve takım psikolojisini yönetme becerisi ister.
Aynı durum satrançta da geçerlidir.
Çok güçlü bir satranç oyuncusu, çok iyi bir antrenör veya organizatör olmak zorunda değildir. Oyunu çok iyi bilmek başka, başkasına öğretmek, gelişimini takip etmek ve farklı karakterlerden oluşan bir takımı yönetmek başkadır.
Her şeyi kendisi yapmak isteyen yönetici!
Bir başka önemli sorun da her işi kendisinin yapabileceğini düşünen yöneticilerdir.
Bu yaklaşım ilk bakışta çalışkanlık ve sorumluluk gibi görünebilir. Ancak çoğu zaman yetki devredememenin, kontrolü kaybetme korkusunun veya başkalarının başarısını kabullenememenin sonucudur.
Psikolojik açıdan bakıldığında burada ego, güvensizlik ve kontrol ihtiyacı devreye girebilir.
Oysa iyi bir yönetici, kendisinden daha iyi bilen insanlarla çalışmaktan rahatsız olmaz.
Hatta tam tersine, kendisinden daha iyi insanları ekibine katmayı başarır.
Çünkü yöneticinin başarısı, her sorunun cevabını bilmesinde değil, doğru cevabı bulabilecek insanları bir araya getirmesindedir.
Liyakat bir takım kurma becerisidir!
Bir kurumun başarısını yalnızca başındaki kişinin bilgisiyle ölçemeyiz.
O kurumda görev alan insanların niteliğine, birbirleriyle kurdukları ilişkiye, iş bölümüne, karar alma süreçlerine ve ortak hedeflerine de bakmalıyız.
Bazen çok yetenekli insanların bir araya geldiği bir ekip başarısız olur. Çünkü herkes kendi doğrularını kabul ettirmeye çalışır.
Bazen de birbirinden farklı yeteneklere sahip insanlar, doğru bir yönetim ve güçlü bir iletişim sayesinde büyük başarılara ulaşır.
Aradaki fark yalnızca bilgi değildir. Birlikte çalışabilme kültürüdür.
Üstelik liyakat yalnızca göreve getirilirken aranması gereken bir özellik de değildir. Göreve gelen kişinin kendisini geliştirmesi, eleştiriye açık olması ve başarısını sürdürülebilir kılması da liyakatin parçasıdır.
Bence liyakati yeniden ve daha geniş bir çerçevede değerlendirmemiz gerekiyor.
Bir insanın yalnızca ne bildiğine değil, bildiklerini nasıl kullandığına; yalnızca ne kadar başarılı olduğuna değil, başkalarının başarısına nasıl katkı sağladığına da bakmalıyız.
Çünkü iyi bir yönetici, kendisine benzeyen insanları değil, eksiklerini tamamlayan insanları seçebilendir.
İyi bir takım, herkesin aynı düşündüğü değil, farklı düşüncelerin ortak bir hedefte buluşabildiği takımdır.
Liyakat, sadece işi bilmek değildir. İşi bilmek, insanı anlamak, doğru iletişim kurmak, yönetmek ve birlikte başarabilmektir.






