İstenmeyen gebeliklerin önlenmesinde Doğal Koruma, Bariyer, Hormonel Metotlar ve Sterilizasyon yöntemlerinin kullanılabildiğini detaylarıyla açıklayan İnce, merak edilen ve çok tartışılan soruları da yanıtladı.
Kadın Hastalıkları ve Kadın Doğum Uzmanı Jinekolog Op. Dr. Hakkı İnce, cinsel yaşamda çok önemli bir konu olan Doğum Kontrolü yöntemlerini anlattı. İnce, ayrıca toplum arasında çok tartışılan ve şehir efsanelerine de konu olmuş soruları cevaplandırarak, ergenlik çağındaki erkek ve kızların cinsel yaşamlarına hazırlıklarında ailelerin rolüne dikkat çekti.
Jinekolog Hakkı İnce, açıklamalarına doğum kontrol yöntemleriyle başlayarak onları şöyle sıraladı: “Bu günkü konumuz, toplumda doğurganlık çağındaki birçok kadını ilgilendiren, doğum kontrol yöntemleri. Sıralamamız gerekirse bunları öncelikle kadına ve erkeğe ait doğum kontrol yöntemleri olarak ayırmalıyız. Bilindiği gibi çiftlerin en büyük korkusu, istenmeyen bir anda gebeliğin oluşmasıdır. Oluşursa ya gebeliğin devamına müsaade etmek gerekecek veya hoş olmasa da bu gebeliğin sonlandırılmasına karar vermek gerekecek, bu da ciddi bir karardır. Aslında en iyi çözüm önceden alınacak önlemlerdir. Tabi ki gebelikten korunmanın en güvenilir yöntemi, ilişkiye girmemektir. Bu pratik olarak herkeste uygulanamayacağına göre yöntemleri çeşitlerine göre ayırt etmek gerekir. Yöntemleri; doğal korunma, bariyer ile korunma, hormonel yöntemler ve sterilizasyon (kısırlaştırma) olarak ayırt etmek mümkün.
1.DOĞAL KORUNMA YÖNTEMLERİ TAKVİM METODU
Doğal korunma yöntemlerinden bahsederken, birinci sırada sıklıkla kullanılan takvim yönteminden bahsetmeli. Bilindiği gibi ortalama 28-30 günde bir adet gören kadında yumurtlama adetin birinci gününden sayılması şartıyla 14. İle 16. günler civarında olmakta. Tabi buna artı eksi 3-4 günü daha eklemek lazım. Kabaca söylemek gerekirse adetin birinci gününden sayılması halinde yaklaşık olarak 10. İle 20. Gün arasında ilişkide bulunulmazsa beklenen yumurtlama da bu dönemde olacağı için gebelikten korunmak için doğal bir yöntem seçilmiş olabilir. Çok güvenilir bir yöntem değildir.
KOİTUS İNTERRAPTUS
İkinci doğal bir yöntem de koitUs interraptus denilen geri çekilme metodudur. Dünyada en çok kullanılan metot budur. Tabi buradaki mantık spermin vajina içerisinde boşalmaması, dolayısıyla da gebeliğin oluşmamasıdır. Ancak orgazm öncesinde de bir miktar sperm vajina içerisine prostat sıvısıyla beraber boşalabileceği için mutlak koruyucu bir yöntem değildir ama bunu yeterince kontrol edebilenler için şu anda dünyada da en sık kullanılan doğal yöntemlerden birisidir.
2. BARİYER METOTLARI; ERKEK VE KADIN PREZERVATİFLERİ
Daha sonra bariyer metotlarından bahsetmek lazım. Burada birinci sırada erkek prezervatifi yer alıyor. Bunlar genellikle ereksiyon halindeyken erkek organına takılırlar ve spermlerin torba gibi olan materyanın içerisine boşalması, dolayısıyla vajina ile kontak kurmaması prensibine dayalıdır. Tabi ki ilişki sırasında bu lateksten olan torba şeklindeki bariyer yırtılabilir, zedelenebilir veya fabrikasyon olarak hatalı olabilir, bu nedenle çeşitli kazalar oluşabilir. Bu gün poliüretandan yapılmış halka şeklinde kadın prezervatifleri de üretilmişlerdir. Bunlar çok kullanışlı değillerdir. Çünkü bir kadının vajina içerisine uygulayıp açılmasını sağlaması gerekir. Fakat bir metot olarak üretilmiş oldukları için burada bahsediyoruz.
SPERM ÖLDÜRÜCÜ MADDELER
Sperm öldürücü maddeler vardır. Bunlara spermisit diyoruz. Bunlar jel, köpük, fitil şeklinde kullanılabilir. İlişki öncesinde uygulanırlar, amaç da vajinaya boşalan spermlerin öldürülmesidir.
DİYAFRAM
Diyafram, ilişkiden önce yerleştirilmesi gereken esnek bir halkadır. Üzerinde spermisit yer alıyor. Spermisitle birlikte vajina içerisine yerleştirilir. İlişkiden yaklaşık 1-2 saat önce konulabilir. Bu şekilde yine sperm öldürme prensibiyle gebelikten korunmaya çalışılır ama çok kullanışlı bir yöntem değildir.
SELVİKAL BAŞLIKLAR
Selvikal başlık diye rahim ağzına konulan başlıklar var. Bunlar yine spermisitle kullanılabilirler ama yine kullanılması çok da kolay değildir.
SPİRAL
Bunun dışında bariyer olarak kullanabileceğimiz bir yöntem spiraldir. Bu çok önemli ve sıklıkla kullandığımız yöntemlerden bir tanesi. Spiral, bilindiği gibi rahim içerisine uygulanan bir araçtır. O nedenle biz buna rahim içi araç kelimelerinin baş harflerinden oluşan RİA tanımını kullanırız.
SPİRAL TİPLERİ
Spiral çok geleneksel ve klasik anlamıyla daha çok bakırlı olarak kullanılır. Bakırlı spiraller piyasada en sık bulunan ve kullanılan spirallerdir. Bunların çok çeşitleri var. Tarif olarak üzerlerinde bakır tellerin sarılı olduğunu söylemek istiyorum. Bakır tellerin kapladıkları alana göre de bunları 3 veya 5 yıllık olarak sınıflandırmak mümkündür. Bazı otoriteler doğurmamış kadınlarda her ne kadar spirallere karşı olsa da gerekli hallerde kullanılabilecek bir doğum kontrol yöntemidir. Bu konuda fikir ayrılıkları vardır. Her doktor, doğum yapmamış bir kadına spiral takmayabilir. Bu nedenle boyutları farklı olarak ayarlamışlardır. Mini olan boylar da vardır, bunlar doğurmamış hanımlar için de uygulanabilir. Bakırlının dışında değişik metallerin de kullanıldığı, örneğin altının kullanıldığı altın kaplama spiraller de mevcut. Bir de lokal hormon salgılaması yapan hormonel spiraller de mevcuttur. Bilindiği gibi hormon kaplı spiraller, özel sebeplerle kullanılmaktadır. Özellikle ağrılı adet görme, düzensiz kanamalar veya rahim içindeki endometrium dediğimiz zarın doğal olarak fazla kalınlaşması ve kalınlaşma eğilimine sahip olması nedeniyle kullanılan spirallerdir. Bunlar hem doğum kontrolünü sağlarken diğer taraftan da rahim iç zarının aşırı derecede üremesini, kalınlaşmasını dolayısıyla da çoğunlukla ortaya çıkabilen düzensiz adetlerin engellenmesi amacını taşıyarak kullanılırlar. Aynı zamanda lokal hormon etkileriyle endometrium kanseri ya da diğer adıyla rahim kanserinin önleyicisi olarak da bir amaca hizmet edebilirler. Aynı zamanda bu spiraller yine endometrium zarının fazla kalınlaşmasına engel oldukları için bu nedenle fazla da dışarıya atılmayacağından aşırı kanamalar ortya çıkmayacaktır. Özellikle şiddetli kanaması olan kadınlarda da tercih edilebilecek çok iyi bir seçimdir.
3.HORMONEL METOTLAR
Hormonel metotlar sıklıkla vücutta zaten doğal olarak bulunan östrojen ve progesteron hormonlarını kombine veya tek tek içeren yöntemlerdir. En önemli etki mekanizmaları yumurtlamayı engellemeleridir. Bunun dışında rahim ağzındaki sperm geçişini sağlayan veya buna müsaade eden servikal mukus dediğimiz salgıyı kalınlaştırmaları veya rahim iç yani endometrium dokusunun da yapısını değiştirerek implantasyon dediğimiz döllenmiş yumurtanın ya da embriyonun yerleşmesine engel olmaları diğer etki mekanizmalarıdır.
DOĞUM KONTROL HAPLARI
Bunların başında doğum kontrol haplarını söylemek lazım. Doğum kontrol hapları dünyada da, ülkemizde de yaygın olarak kullanılan haplardır. Bunların tabi ki birçok tipleri vardır. Yıllar geçtikçe içlerindeki dozlar azaltılmıştır. İhtiyaç halinde uzman bir hekimden hastalarımız hangisinin kendilerine uygun olduğunu veya daha avantajlı olduğunu sorarak öğrenebilirler.
AYLIK VEYA ÜÇ AYLIK İĞNELER
Bunun dışında aylık ve üç aylık iğnelerden özellikle bahsetmek istiyorum. Doğum kontrol hapları her gün belli bir dozu tabletle yutmak prensibine dayanır. Ancak iğnelere baktığımızda örneğin aylık iğneler, bir aylık dozun bir defada yapılması şeklinde vücuda enjekte edilmekte ve bunların da dönüşümü olmamaktadır. Hele ki üç aylık iğneleri düşündüğümüzde, üç aylık dozun bir defada vücuda enjeksiyonu söz konusu olmaktadır. Oysaki böylesine dönüşümsüz olan bir doğum kontrol yönteminin ancak çok özel durumlarda kullanılması dışında, kullanılmasını asla ve asla önermiyoruz. Çok sağlıklı bir doğum kontrol yöntemi olduklarına inanmıyoruz.
İMPLATLAR
Bunun dışında cilt altına konulan implantlar vardır. Bu implantlar lokal anestezi altında kolun iç yanına uygulanmaktadırlar. Ve karşılaştırmak gerekirse doğum kontrol haplarının günlük salgıladıkları dozdan daha az bir dozla vücuda salgı yapmaktadırlar. Ve bu sayede çok düşük bir dozla yumurtlama fonksiyonunu engellemektedirler. Yaklaşık üç yıllık bir güvenilirlik ömrü vardır. Üç yıl sonunda yine lokal anestezi altında tamamen ağrısız bir şekilde rahatlıkla çıkartılabilmektedirler. Bu da oldukça popüler doğum kontrol yöntemlerinden bir tanesidir. Hem düşük dozlu olması sebebiyle hem de kişinin her gün belli saatlerde alacağı tabletleri unutması gibi bir riski de olmaması sebebiyle güvenilir yöntemlerdir.
VAJİNAL HALKALAR
Vajinal halkalar, ülkemizde yeni kullanıma çıktılar. Bunlar da vajina içerisine yerleştirilmektedirler. Hormon salgılayarak yaklaşık üç haftalık süre içerisinde koruma sağlamaktadırlar. Belli aralıklarla değiştirilerek bu korumayı devam ettirmektedirler. Tercih sebebi olabilir.
4.STERİLİZASYON
Sterilizasyon erkek ve kadın sterilizasyonu olarak ikiye ayrılmalı. Erkek sterilizasyonunda spermleri taşıyan tüplerin bağlanması söz konusudur. Buna vazektomi operasyonu diyoruz. Vazektomi operasyonu ileride eğer geriye dönülmesi istenirse, kadındaki sterilizasyonun aksine, çok daha kolaylıkla dönüşümlü yapılabilinecek bir operasyondur. Erkek domine bir toplum olduğumuz için Türkiye’de çok tercih edilen bir yöntem değil. Genellikle aileler bu rolün kadın tarafından üstlenmesini beklemektedirler. Kadın sterilizasyonu deyince de daha ziyade göbekten ince bir kamera vasıtasıyla girerek tüplerin bağlanmasını sağladığımız laparoskopi denilen endoskopik operasyonu kastediyoruz. Bu işlem açık operasyonla da yapılabilir. Buna tüp ligasyonu yani tüplerin bağlanması operasyonu diyoruz. Sezaryen sırasında da bu operasyon önerilebilinir. Operasyonun önerilmesi için tabi ki çiftin ailesini tamamlamış olması tercih edilmelidir. Çünkü eğer bu operasyonun geriye dönüştürülmesi istenirse bunun olasılığının çok yüksek olmadığı aileye iyi anlatılmalıdır. Genellikle de bu operasyon 30 yaşın üstünde tercih edilmedir. Hukuki olarak burada çiftin her ikisinin de imzası gerekmektedir.
ANINDA UYGULANABİLECEK DOĞUM KONTROL YÖNTEMLERİ
Tüm klasik doğum kontrol yöntemlerinden bahsettikten sonra bir de şüpheli bir ilişkinin hemen akabinde özel durumlarda kullanabilecek İlişki Sonrası Hapı veya Ertesi Gün Hapı, Ertesi Sabah Hapı olarak bahsedilen doğum kontrol yönteminden bahsetmek istiyorum. Örneğin prezervatif yırtılması veya hesapta olmayan bir birliktelik, ansızın gelişen bir durumdan sonra, eğer diyafram kullanılıyorsa onun yer değiştirmesi veya rahim içi aracın düşmesi, doğum kontrol haplarının alınmasının unutulması gibi durumlarda ya da cinsel tecavüz söz konusu ise bu yöntem uygulanabilir. Böyle durumlarda kişiyi koruma amacını taşıyan haplar geliştirilmiştir. Bunlar kısa bir zaman önce ülkemizde de piyasaya sürüldü. Önceki yıllarda bu amaçlı çok yüksek dozlu östrojen kullanımları söz konusuydu. Bunların tabi ki yan etkileri ortaya çıkmaktaydı ve yüksek doza bağlı yan etkilerin riskini kişi taşımaktaydı. Günümüzde Ertesi Gün Hapları özellikle bu amaca hizmet etmek için ortaya çıkartıldılar. İlişki sonrasında en kısa zamanda bu hapın kullanılması gerekmektedir. Teorik olarak ilk 72 saat içerisinde etkili olduğu bilinmektedir. Bunun içerisinde yine hormonel içerik bulunmaktadır. İki tür kullanım şekli var. Kutudan iki hap çıkar. İki hapın birden alınması bazen bulantı gibi gastroentestinal yani mide bağırsak sistemi yan etkilerine yol açabildiğinden idealde bir tanesi hemen ilişkiden kısa bir süre sonra, diğeri de ilk haptan 12 saat sonra alınmalı. Böylece yan etki de minimum düzeye düşürülmüş olur.
Bunun dışında ülkemizde kullanılmayan başka yöntemler de var. Örneğin, RU 486 denilen antiprogesteron ajan olarak kullanılan koruyucu yöntemler söz konusudur.
Veya bir üçüncü olarak ilişki sonrasında hemen spiral uygulaması da söz konusu olabilir. Bu da oldukça güvenilir bir yöntemdir. Çünkü amaç, yumurta döllendiyse bile rahim içine yerleşmesini engellemektir. Öyleyse ilişki sonrasındaki dönemde olası embriyonun rahim içerisine gelmesi rahatlıkla bir haftayı bulacağı için bu arada takılan spiral gelen embriyonun rahim içine yerleşmesine engel olabilmektedir.
ŞEHİR EFSANELERİNE KONU OLMUŞ SORU VE CEVAPLAR
Son olarak çiftlerin merak ettikleri ve üzerinde çeşitli yorumlar yapılmış olan ve toplumsal bir takım şehir efsanelerine konu olmuş sorulardan ve onun cevaplarından gebe kalmakla ilgili kısaca bahsedelim. Bunlardan bir tanesi, örneğin daha önceden sperm deymiş eşyaların, bu eşyaları tutan kişilerde gebelik oluşturulup oluşturmayacağı konusu var. Bilindiği gibi spermler vücut dışında en fazla 3-5 dakika canlı kalabilmektedir. Ama kadın rahmi gibi uygun bir ortamda, nem ve sıcaklıkta 3-6 hatta 7 güne kadar yaşamaları mümkündür. Dolaylısıyla bu eşyalarla temas eden kişilerde gebe kalınması söz konusu olmayacaktır. Anal ilişki ile gebelik oluşur mu? Bu tür bir ilişkide spermin vajina bölgesine boşalmaması halinde gebelik olasılığı yoktur. Toplumumuzda deyim olarak da yerleşmiş olan “Hamamdan gebe kalmak” konusuna gelelim. Kulaktan kulağa sürüp gitmiş bir şehir efsanesidir. Ilık suyun içine bir boşalma olsa bile spermler 5 dakika kadar canlı olabilmektedirler. Hele ki havuz kimyasalları veya temizlik maddelerinin de bu suyla birlikte olduğunu düşünürsek spermlerin yine inaktif hale geçecek ve gebeliği oluşturamayacakları bilinmelidir. Bunun dışında su içindeki cinsel birleşmede gebelik ihtimali azalır mı? gibi sorularla karşılaşabiliriz. Bunlarda eğer sperm direk vajina içerisine boşalırsa tabi ki gebelik olasılığı aynı dış ortamda olduğu kadar güçlü bir şekilde devam etmektedir. Sanıldığı gibi koruyucu bir özellik söz konusu değildir. İç çamaşırın dışından olan temasta gebelik oluşur mu? Eğer iç çamaşırı çok ciddi bir şekilde spermlerle bulaşmış ve ıslanmışsa ve bu vajinal girişe direkt olarak temas etmekteyse çok küçük bir olasılıkla belki gebelik oluşabilir. Ama sanıldığı gibi spermlerin çamaşırı delerek içeriye nüfus etmeleri mümkün değildir. Kimi zaman kadın eğer orgazm olmuyorsa gebelik de oluşmaz gibi bir inanç söz konusu olabilir. Bu ne yazık ki çok yanlış bir inanış. Orgazmın gebe kalmakla direkt belirleyici bir etkisi yoktur. Esas olay üreme potansiyeli olan bir kadında vajina içerisine spermlerin naklolmasıdır. Birkaç tane sperm bile nakledildiğinde kimi zaman eğer döllenebilecek bir yumurta varsa gebelik oluşabilir. Çok kısa süreli bir birleşmede eğer sperm de boşalmamışsa gebelik oluşur mu? Erkekte orgazm sırasında spermin boşalması söz konusu olmaktadır ama orgazm öncesinde de az önce bahsettiğim gibi prostat salgısıyla bir miktar sperm vajina içerisine boşalabilir. O nedenledir ki zaten dışarıya boşalma denilen koitus interruptus yani geri çekilme metodu yüzde yüz güvenilir bir metot değildir. Dışarıdan sürtünmeyle birliktelik sırasında gebelik oluşur mu? Eğer ki perine dediğimiz yani vajina giriş bölgesine spermler boşalırsa burada çeşitli salgılar, vajina sıvıları yoluyla içeriye spermler ulaşabilir. Sürtünmeyle birliktelik halinde tam birleşme olmasa bile çeşitli hastalıkların, örneğin siğillere yol açan veya çeşitli hepatit virüslerinin, cinsel temasla bulaşabilecek mikrobik organizmaların da transfer edilebileceği unutulmamalıdır. O yüzden aileler ergenlik çağındaki kız ve erkeklere bu konuda bilgi vermeliler. Cinsel yaşama hazırlıkta bu bilgilerin onların anlayabileceği şekilde anlatılmasında ailelerin samimi ve ciddi bir rol alması gerekmektedir.”
Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Jinekolog Op. Dr. Hakkı İnce’nin muayenehane adresi şöyle; Alibey Mahallesi, Fevzi Çakmak Caddesi, Onat Apt. No:9 (İş Bankası karşısı) Silivri, Tel: (212) 728 87 77- 727 44 02; 0532 2778866
Renginar M.SALİ/Cemile KAYAR
