Nurten Danış

Özgüven çocuğun gelecekteki yaşamını belirleyen en önemli unsurdur. Çocuğumuz özgüvenli ise değerli olduğunu anlayabilir, kendisi ve çevresi ile barışık, sevgi dolu bir kişilik geliştirebilir. Bu anlamda okul öncesi dönemde çocuğun yakın çevresindeki kişiler yine büyük önem taşımaktadır. Özgüvenli çocuk yetiştirmek için biz yetişkinler neler yapabiliriz?

l Koşulsuz sevmeliyiz
Çocuğumuzu tamda olduğu haliyle kabul etmeliyiz. Birileri gibi olmasını beklemeden ona değer verdiğimizi hissettirmeliyiz. Beğendiğimiz yanlarını ön plana çıkarmalıyız. Zaten bir süre sonra istenmeyen davranışı sönüp yok olacaktır. Kuralımız beslenen her şey yaşar beslenmeyen ise yok olur, mesajımız seni seviyorum, senin bu yanlarını beğeniyorum, sen benim için önemlisin olmalıdır. Örneğin, odası dağınıksa düzgün olan bir şey bulup ( bir oyuncağı yerinde ise ) bak bu oyuncağını oynadıktan sonra yerine koyman çok hoşuma gitti gibi sözel ifade ona kendisini iyi hissettirirken aynı zamanda iyi davranışın pekişerek sürekli yapılabilir hale gelmesi sağlanacaktır.

l Onu onayladığımızı her fırsatta dillendirmeliyiz.

Çocuğunuzda gördüğünüz olumlu bir davranışı, güzel bir sözü, yaptığı bir etkinliği v.s beğendiğinizi hem kendisi hem de çevresindeki diğer kişilerle paylaşılması, bir köşede sergilenmesi onda onaylandığı hissini doğuracağından kendisine değer verdiğinizi düşündürecektir. Üstelik bu olumlu durumun tekrarı için teşvik edici olacaktır.

l Çocuğun varlığından hoşnutluğumuzu dile getirmeliyiz.

Her ne durumda olursa olsun şaka bile olsa ( soyut kavram gelişmediğinden her şeyi gerçek olarak algılarlar ) çocuk büyütmek çok zormuş, ne diye doğurdum sanki? yada bir erkek ( kız ) çocuğumun olmasını tercih ederdim gibi sözler çocuğa istenmediğini düşündürür. Onun yerine senin varlığından çok mutluyum, iyi ki varsın olmalıdır. Olumlu konuşmaların yanı sıra onun görebileceği noktalara koyulacak ufak kâğıtlara çizilmiş sevgi resimleri ya da yazılmış sevgi mesajları bu anlamda çok işe yarayacaktır. Kendi odanıza, iş yerinize birlikte çekilmiş bir fotoğraf, yada onun yaptığı etkinlik örneğini ( resim, atık materyal çalışması v.s ) koymak yine onda değerliğim duygusu yaratacaktır.

l Olumsuz duygu ve düşüncelerimizi onu suçlamadan ifade etmeliyiz.

Çözüm için beklenemeyecek bir durumda ( canınızı acıttığında “ canımı acıttın” yerine “ şuan bana oyuncağını attığın için canım yanıyor ve ben bu durumdan hoşlanmadım. Üzülüyorum, oyuncaklar oynamak içindir ” gibi sözler kullanmanız gerekirse oyuncağı geçici bir süre veremeyeceğinizi söylemeniz ve söylediğinizi yapmanız doğru bir yaklaşım olacaktır. Buradaki mesaj onun davranışına dönük olmalıdır.

l Beklentilerimizi açık ve anlaşılır bir dille belirtmeliyiz.
Çocuğunuzun ondan ne istediğinizi net olarak bilmesini sağlayın. Bunun için kısa ama kararlı yönergeler vermeniz işe yarayacaktır. Başardığında da bu başarısını o anda ve sözel yada dokunuşla ödüllendirerek fark ettiğinizi vurgulamalısınız. Yapmasını istemediğiniz bir davranışın yerine istediğinizi söylemeniz ne yapacağı konusunda iyi bir yönlendirme olacaktır.

l Çocuklarımızı tam olarak dinlemeliyiz.
Çocukların söylemek istediklerini dinlerken göz teması kurmak hatta onun seviyesine eğilerek inmek iletişimi sağlıklı kılar. Böylece aranızdaki fiziksel gücü aza indirgeyerek seviye farkını giderecektir. Sonrasında size söylediklerini tekrar ona söylemeniz aktif dinleyici konumunda olmanız onu dinlediğinizi kesinleştirir. Aktif dinlemeyle hem çocuğunuz hem de siz empati yapabilme şansına erişirsiniz. Olayları birbirinizin gözünden görmeye başlamakla sağlıklı bir iletişim kurmanız gerçekleşir.

Çocuk “ ben sana kızdım”

Anne “ sen bana kızgınsın ”

Çocuk “ evet çünkü sen söz verdin ama benimle oynamıyorsun

Anne “ haklısın sana söz verdim ama şuanda yemek hazırlamam gerekiyor yemekten sonra oynasak olurmu ?” dediğiniz zaman hem onu dinlediğinizi, hem anladığınızı, hak verdiğinizi hemde önemsediğinizi belirtmiş olacaksınız.

O anda onu dinleyemeyecek durumda iseniz mış gibi yapacağınıza şu işim bitsin hemen yanına gelip seni dinleyeceğim demeniz daha doğru olacaktır. Tabi yine sözünüzde durmanız koşuluyla.

l Çocuğumuzun duygularını önemsemeliyiz.
Çocuğunuzda var olan olumlu yada olumsuz duyguları ciddiye aldığınızı hissettirin. Eğer odasına gitmekten korktuğunu söylüyorsa haydi şuradan sen korkak çocuk mu oldun yada yok orada hiçbir şey onu da nereden çıkardın? gibi yaklaşımlar kendisini kötü hissetmesine yol açacaktır. Oysa

Ebeveyn “Odana gitmekten korkuyorsun ”

Çocuk “Evet, ya orada hırsız varsa ”

E “Odanda hırsız olduğunu sanıyorsun pekala gel birlikte dolaşalım ” demek ve birlikte dolaşmak çocuğa iyi gelecektir. Sizin onu koruyup kolladığınız dikkate aldığınızı hissettirecektir. Hem de boşu boşuna korktuğunu görme fırsatı bulacaktır.

l Çocuğumuzla yalnız ve kaliteli vakit geçirmeliyiz.
Biz yetişkinler için zaman hep sınırlıdır. Ama buna rağmen çocuğumuzla doyurucu bir zaman ayırmalıyız. Doyuruculuk zamanın çokluğundan çok kalitesiyle ilgilidir. Onun seviyesine inip onun oyuncakları ve kuralları ile oynamak sevgi alışverişinde bulunmak olduğu gibi birlikte etkinliklere katılmak ta olabilir. Önemli çocuğunuz sizi sevginizle, şefkatinizle tamamlandığını, değerli olduğu hissetmesi.

l Çocuğumuzun sorumluluk almasına izin vermeliyiz.

Çocuklar sorumluluk almaktan, ev işlerine yardım etmekten çok hoşlanırlar. Bunun altında bak bende varım, başarabiliyorum mesajı yatar. Oysa biz ya onlara kıyamadığımızdan yada işimizin uzaması endişesinden bütün sorumluklarını üstleniriz. Oysa çocuk bu durumu bana güvenmiyorlar, ben başaramam demek ki olarak algılar ve özgüveni zedelenir. Bundan dolayı çocuklarımıza alabileceği kadar sorumluluk verilmeli başaramayacağını düşündüğü durumlara mücadele etmesi için teşvik edilerek kendine olan inancı yükseltilmelidir.

l Çocuğumuzun sahiplenme duygusunu desteklemeliyiz.

Biz yetişkinler çocuğa ait olsun olmasın her şeyin kontrolünü elimizde tutmak isteriz. Ona ait eşyalar, oyuncaklar v.s biz istediğimiz zaman atılır yada başka birine verilir. Yada paylaşmayı öğrettiğimizi sanarak kendimizle gururlanırız. Oysa çocuklukta kendisinin olanlara sahip çıktığı oranda değerine sahip çıktığını düşünür. ( bu daha ileri boyuta varırsa dışkısın tutmaya kadar bile gidebilir, yada ileriki yaşamında cimriliğe ) Zaten bir dönem sonra paylaşmayı sosyal bir beceri olarak edinecektir ama okul öncesinde dönemde bunu beklemek zorlamak çocuk için travmatiktir. Her ne amaçla olursa olsun, onun olan ondan izin alınarak ve de izin verirse alınmalıdır.

l Çocuğumuzun düşüncelerine saygı göstermeliyiz.
Ara sıra çocuğunuzun herhangi bir konuda düşüncesini sormanız, onun düşüncelerine önem verdiğimizi hissettirir. Hazırlanacak bir yemek, giyeceğiniz bir giysi, alacağınız bir eşya ile ilgili fikrinin alınması gibi. Kabul etmediğinizde ise nedenini uygun bir dille anlatmanız red edilme hissini ortadan kaldırdığı gibi konu ile ilgili bilgilenme ortamı oluşturacağından fayda sağlayacaktır

l Çocuğumuzun becerilerini kabul etmeliyiz.
Her zaman öğreten olmamıza karşı çocuklarımızda bazen direnç gelişebilir. Bende varım biliyorum duygularını tatmin edecekleri ortam, durum yaratmak gelişimleri için son derece yarar sağlayacaktır. Burada verilecek mesaj hem herkesin farklı başarıları, bildikleri var hem de ben sana güveniyorum, senin becerilerini farkındayım olacaktır.

l Her çocuğun kendine özel olduğunu vurgulamalıyız.
Çocuğumuzda fark ettiğimiz özel yetenekleri, becerileri, fiziksel yada kişilik özelliklerini her fırsatta öne çıkarmalıyız, görmesini sağlamalıyız, gelişmesi için desteklemeliyiz Herkesin başka, başka özelliklere sahip olduğunu anlaması için örnekler vermeliyiz.

l Çocuğumuzun tercihlerine saygı göstermeliyiz.
İstemediği bir durum için zorlanmamalıdır. Yada red edeceği bir durum için önceden seçenekler ( sınırlı ) hazırlanması ve sunulması sanki kendi tercihi imiş gibi algılamasını sağlayacağından direnç göstermesi engellenecek, özgüvenin gelişmesi desteklenecektir.

l Çocuklara önemli Olanın sadece dış görünüşleri olmadığını öğretmeliyiz.
Çocuklar büyürken belli dönemlerde fiziki görünüşlerinden rahatsız olurlar. Bizler onların bu yanlarını pekiştirecek model olmayıp ( kilolarından sızlanan bir ebeveyn gibi ) vücudumuzun bir paket asıl hediyenin içinde olduğunu vurgularsak iyi bir model olmuş oluruz. Onun sahip olduğu kişilik özelliklerinin çok daha önemli olduğunu farkına varmasını sağlayabilirsiniz. Kaldı ki vücudumuzla ilgili bir problem varsa onunla ilgili çözüm yolları olduğunu bilmesi, kontrolün onda olduğuna inanması için bu konuda sohbet edilip seçenekler sunulması onu rahatlatacaktır..Bu problemin başkalarının da başına geldiğini bunun normal olduğunu bir süre sonra geçtiğini bilmesi kaygılarını azaltacaktır.

l Çocuğumuzun kendisiyle ilgili olumsuz imaja sahip olması durumunda ona yardımcı olmalıyız
Dolaylıda olsa çocuğun kendi hakkında olumsuz duygular taşıdığını ifade ettiği zamanlarda ciddi bir şekilde dinlenmeli, gözlenmeli, ne demek istediklerini anlamaya çalışılmalıdır. Örneğin; çocuğunuz, bir şeyi başarma konusunda kaygılanıyorsa “ yapamayacağını düşündüğünü biliyorum, ama ben öyle düşünmüyorum. Belki, bazı şeyleri öğrenmek için biraz daha büyümen lazım ama senin de başardıkların var daha sonra bunu da başaracaksın biliyorsun bebekken yürüyemiyordun ama şimdi istediğin kadar yürüyebiliyorsun yada yiyebiliyorsun, giyinebiliyorsun gibi örneklerle kendine olan inancını kuvvetlendirebiliriz.

l Sevgiyi somut olarak İfade Etmeliyiz.
Çocuklar soyut olan sözler yerine somut olan davranışları daha iyi algılarlar. Kucaklanmak ve okşanmak gibi fiziksel temaslar sevildiklerini daha iyi anlatır. Hatta ben seni de kardeşini de aynı derecede seviyorum yerine bir meyveyi eşit şekilde ikiye bölüp vermek gibi davranışlar bak benim için ikinizde aynısınız düşüncesini somutlaştırır.

l Tutarlı davranışlar sergilemeliyiz.
Biz ebeveynler eğer sözlerimizle davranışlarımız arasında tutarsızlık sergiliyorsak çocuğumuzun bize olan güvenini sarsmış olduğumuz gibi onların hangi davranışı yapması gerektiği konusunda çelişkiye düşmelerine yol açarız. Çocuğa karsı dürüst olmak için sözlerimizle beden dilimizle mimiklerimizle bir bütün içinde davranmalıyız. Hayır dediğimiz bir durumda gülüyorsak, bir davranışa farklı zamanlara farklı tutumlar gösteriyorsak, çocuğumuzdan istediğimizi kendimiz yapmıyorsak onun gelişimini olumsuz anlamda etkileriz.

l Çocuğumuzu ilgilendiren durumlarda aynı dili kullanmalıyız.

Biz ebeveynler çoğu zaman kendi duygu ve düşüncelerimize, beklentilerimize v.s paralel olarak çocuğumuzla ilgili karar yada davranışlarda çelişkili davranırız. Annenin hayır bunu yapmamalısın dediğine babanın aman yapsın canım ne olacak dediği gibi yada tam tersi durumlarda çocuk neyi yapıp yapmayacağı konusunda dolayısı ile doğru yanlışı ayırt etme konusunda kafası karışır. Bu durumda kendini savrulmuş hisseder. Yolunu net çizemez ve kime güveneceğini bilemez. Onun için bizler birbirimizin sözlerine , davranışlarına karşı da olsak çocuğun yanında hem fikir olmalıyız. Bu durumun muhakemesini baş başa kaldığımızda yapmalıyız.

l Duygularımızı çocuğumuzla paylaşmalıyız.
Bizimde onlar gibi olduğumuzu anlayabilmeleri için dönem, dönem kendi olumlu, olumsuz yaşantılarımızı anlatmamızda fayda vardır. Bu durumda çocuğumuzun kendini kabullenmesi kolaylaştığı gibi bizim duygu ve düşüncelerimi anlamasını bizi daha iyi tanımasını sağlayabiliriz. Aileye dair öyküler onların kendilerini daha köklü hissetmelerini sağlayacaktır. Üstelik paylaştığımız her bir durum onun için tecrübe oluşturabilecektir.